Nöbetçi Eczane Ara

Kepek sorunu, dünya nüfusunun neredeyse yarısını hayatının bir döneminde etkileyen, sadece estetik kaygılara değil, aynı zamanda saç derisinde kaşıntı, hassasiyet ve sosyal özgüven eksikliğine yol açan kronik bir cilt durumudur. Tıbbi adıyla Pityriasis capitis olarak bilinen kepek, aslında saç derisindeki ölü hücrelerin normalden daha hızlı bir şekilde dökülmesinden ibarettir. Ancak bu sürecin arkasında yatan nedenler; mantar oluşumundan yanlış ürün kullanımına, stresten hormonal dengesizliklere kadar oldukça karmaşıktır.

Eczanelerde en çok karşılaşılan sorulardan biri olan kepek, doğru teşhis edilmediğinde yanlış şampuan kullanımıyla daha da şiddetlenebilir. Kuru saç derisi kepeği ile yağlı (seboreik) kepek arasındaki farkı bilmek, tedavinin ilk ve en önemli adımıdır. Bu kapsamlı rehberde, kepeğin biyolojik nedenlerini, alt türlerini ve eczacıların önerdiği en etkili aktif içerikleri detaylandırarak kepek sorununa profesyonel bir bakış açısı getireceğiz.

Kepek Neden Oluşur? Malassezia Mantarı ve Sebum Dengesi

Saç derimiz sürekli olarak kendini yeniler. Normal şartlarda bu yenilenme süreci yaklaşık 30 gün sürer ve dökülen hücreler gözle görülmeyecek kadar küçüktür. Kepek probleminde ise bu döngü 2 ila 7 güne kadar iner. Bu hızlanmanın en büyük sorumlusu genellikle Malassezia adı verilen, her insanda bulunan ancak bazı durumlarda kontrolsüzce çoğalan bir mantar türüdür.

Malassezia mantarı, saç derisindeki doğal yağlarla (sebum) beslenir. Bu beslenme sırasında oleik asit adı verilen bir yan ürün açığa çıkarır. Eğer cildiniz bu asit türüne hassas ise, vücudunuz buna 'yangı' (inflamasyon) ve hızlı hücre yenilenmesi ile tepki verir. Sonuç olarak, henüz tam olarak kuruyup ayrışmamış hücre yığınları birleşerek bizim 'kepek' dediğimiz pulları oluşturur.

Kepek Çeşitleri: Hangisiyle Mücadele Ediyorsunuz?

Her kepek aynı değildir. Çözüm yolu da kepeğin türüne göre değişir:

1) Kuru Saç Derisine Bağlı Kepek

Genellikle kış aylarında, nemsiz ortamlarda görülür. Kepekler küçük, beyaz ve toz gibidir. Omuzlara kolayca dökülür. Saç derisinde gerginlik hissi eşlik eder. Bu durumda ihtiyaç duyulan şey mantar karşıtı içerikten ziyade yoğun nemlendirmedir.

2) Yağlı Saç Derisine Bağlı Kepek (Seboreik Kepek)

Sebum üretiminin aşırı olduğu durumlarda görülür. Kepekler daha iri, sarımsı ve yapışkan bir yapıdadır. Saç derisine ve saç tellerine tutunurlar. Kaşıntı çok daha şiddetlidir. Eğer bu duruma kızarıklık ve kabuklanma eşlik ediyorsa, olay Seboreik Dermatit fazına geçmiş olabilir.

Kepeği Tetikleyen Diğer Faktörler

• Yetersiz veya Aşırı Yıkama: Saçı az yıkamak yağ birikimine, aşırı yıkamak ise derinin kurumasına neden olur.
• Stres: Bağışıklık sistemini zayıflatarak Malassezia mantarının çoğalmasına zemin hazırlar.
• Şekerli Beslenme: Kan şekerindeki ani artışlar insülin direncini ve dolaylı olarak sebum üretimini tetikleyebilir.
• Temas Dermatiti: Saç boyaları, jöleler veya sert sülfatlı şampuanlara karşı gelişen alerjik reaksiyonlar pul pul dökülmeye neden olabilir.

Eczanelerde Satılan En Etkili Kepek Karşıtı Aktif İçerikler

Market şampuanları genellikle sadece yüzeysel temizlik sağlar. İnatçı kepeklerde eczacınızın önereceği şu içerikler 'tedavi edici' niteliktedir:

1. Ketokonazol

Mantar karşıtı (antifungal) en güçlü içeriktir. Malassezia mantarını doğrudan hedef alarak dökülmeyi kökten durdurur. Genellikle haftada 2 kez kullanılması önerilir.

2. Selenyum Sülfit

Hem mantar gelişimini engeller hem de saç derisindeki hücrelerin yenilenme hızını yavaşlatır. Yağlı kepeklerde çok etkilidir.

3. Salisilik Asit

Bir 'keratolitik' ajandır. Yani saç derisindeki yapışmış pulları yumuşatarak çözülmesini ve derinin arınmasını sağlar. Bir nevi saç derisi peelingi görevi görür.

4. Çinko Prition

Hem antifungal hem de antibakteriyel özellik gösterir. Hafif ve orta şiddetli kepeklerin günlük kontrolünde altın standarttır.

5. Ardıç Katranı (Piyade Ardıcı)

Geleneksel ve çok etkili bir yöntemdir. Kaşıntıyı anında yatıştırır ve hücre bölünmesini stabilize eder. Özellikle kokusuyla bilinen bu doğal içerik, inatçı vakalarda hala en çok tercih edilenler arasındadır.

Kepek Sorunu İçin Doğru Yıkama Protokolü

Ürün kadar uygulama şekli de önemlidir. Eczacıların önerdiği ideal yıkama adımları şöyledir:

1. Saçı ılık suyla ıslatın (Sıcak su deriyi daha çok tahriş eder).
2. Şampuanı sadece saç uçlarına değil, parmak uçlarınızla dairesel hareketler yaparak doğrudan saç derisine masaj yaparak uygulayın.
3. Bekleme Süresi: Medikal şampuanın içindeki etken maddelerin deriye nüfuz etmesi için durulamadan önce mutlaka 3 ila 5 dakika bekleyin.
4. Bol suyla, kalıntı kalmayacak şekilde durulayın.

Kepeği Önlemek İçin 5 Altın İpucu

• Şampuan Dönüşümü: Saç deriniz bir süre sonra aynı içeriğe direnç kazanabilir. İki farklı aktif içerikli şampuanı (örneğin bir hafta Ketokonazol, bir hafta Çinko Prition) dönüşümlü kullanmak daha etkili olabilir.
• Fırça Temizliği: Kepekli dönemde kullandığınız tarak ve fırçaları düzenli dezenfekte edin, mantar sporlarının tekrar deriye bulaşmasını önleyin.
• Saç Kurutma: Saçı kendi halinde kurumaya bırakmak (nemli tutmak) mantar üremesini artırır. Düşük ısıda kurutma makinesi kullanmak daha sağlıklıdır.
• Beslenme: B vitamini ve Çinko takviyeleri saç derisi direncini artırır.
• Sirkeli Su Durulaması: Elma sirkesi saç derisinin pH dengesini sağlar. Durulama suyuna eklenen bir miktar sirke, pulların dökülmesine yardımcı olur.

Ne Zaman Bir Dermatoloğa Görünmelisiniz?

Eğer eczane ürünlerine rağmen kepek 4-6 hafta içinde azalmıyorsa, saç derisinde kanama, sulanma veya yüzde (kaşlar, burun kenarları) kızarıklıklar başladıysa, bu durum Sedef hastalığı veya ileri derece Seboreik Dermatit olabilir. Bu durumlarda kortizonlu losyonlar gerekebileceği için uzman desteği şarttır.

Kaynak: Nöbetçi Eczane Ara Sağlık Rehberi - Saç ve Deri Hastalıkları Serisi

← Geri dön