Nöbetçi Eczane Ara

Saç dökülmesi (alopesi), hem erkekler hem de kadınlar için sadece estetik bir kaygı değil, aynı zamanda vücutta yolunda gitmeyen bazı süreçlerin habercisi olabilen ciddi bir sağlık sorunudur. Günde 50 ila 100 tel saçın dökülmesi uzmanlar tarafından normal kabul edilse de, bu sayının üzerine çıkılması, saçın gözle görülür şekilde seyrelmesi veya bölgesel açılmaların başlaması müdahale edilmesi gereken bir durumdur.

Saç dökülmesinin altında yatan nedenler genetik mirastan hormonlara, stres seviyesinden yanlış beslenmeye kadar geniş bir yelpazeye yayılır. Eczanelerde satılan medikal şampuanlar, serumlar ve vitamin takviyeleri bu sürecin durdurulmasında kritik rol oynar. Bu makalede, saç dökülmesinin bilimsel nedenlerini, dökülme türlerini ve modern tedavi yaklaşımlarını derinlemesine inceleyeceğiz.

Saçın Yaşam Döngüsü: Anagen, Katagen ve Telogen Fazları

Saç dökülmesini anlamak için saçın büyüme döngüsünü bilmek gerekir. Her bir saç teli şu üç evreden geçer:

• Anagen Faz: Büyüme evresidir. Saçların yaklaşık %85-90'ı bu evrededir ve bu süreç 2 ila 6 yıl sürer.
• Katagen Faz: Geçiş evresidir. Saç folikülü büzülür, büyüme durur. Yaklaşık 2-3 hafta sürer.
• Telogen Faz: Dinlenme ve dökülme evresidir. Saç kökü tamamen durur ve 3-4 ay sonra dökülerek yerine yeni bir saç teli gelir.

Eğer saçların büyük bir kısmı aniden telogen faza geçerse, bu durum yaygın dökülme olarak adlandırılır.

Saç Dökülmesinin En Yaygın Nedenleri

1) Genetik Faktörler (Androgenetik Alopesi)

Erkek tipi saç dökülmesi olarak da bilinen bu durum, en yaygın nedendir. Genellikle erkeklerde şakaklardan başlayarak tepe bölgesine yayılır. Kadınlarda ise saç çizgisi korunur ancak saçın genelinde bir seyrelme görülür. Burada temel sorumlu, testosteronun bir türevi olan DHT (Dihidrotestosteron) hormonudur. DHT, saç köklerini minyatürleştirerek saçın zamanla cansızlaşmasına ve yok olmasına neden olur.

2) Hormonal Değişimler

Hormon dengesizlikleri saç sağlığını doğrudan etkiler:

• Tiroid Hastalıkları: Tiroid bezinin az çalışması (hipotiroidi) veya çok çalışması (hipertiroidi) saçların kurumasına ve yaygın dökülmesine yol açar.
• Hamilelik ve Doğum Sonrası: Hamilelikte yükselen östrojen saçı korur, ancak doğumdan sonra bu hormonun aniden düşmesiyle 'Postpartum Alopesi' denilen yoğun bir dökülme yaşanır.
• Menopoz: Azalan östrojen ve artan androjenler saçın yapısını bozar.

3) Vitamin ve Mineral Eksiklikleri

Saç kökleri vücudun en hızlı bölünen hücrelerine sahiptir ve yüksek enerji/besin ihtiyacı duyar. Şu eksiklikler dökülmenin başlıca sebebidir:

• Demir (Anemi): Özellikle kadınlarda en sık karşılaşılan dökülme sebebidir. Feritin seviyesinin düşüklüğü saçın büyüme döngüsünü durdurur.
• Biotin (B7 Vitamini): Saç proteini olan keratin üretiminde kilit rol oynar.
• Çinko: Saç dokusunun büyümesi ve onarımı için gereklidir.
• D Vitamini ve B12: Saç folikülü reseptörlerinin sağlığı için gereklidir.

4) Mevsimsel ve Fiziksel Stres (Telogen Effluvium)

Vücudun geçirdiği ağır bir ameliyat, yüksek ateşli hastalıklar (örneğin COVID-19 sonrası), ani kilo kaybı veya yoğun psikolojik stres, saç tellerini vaktinden önce 'dinlenme fazına' sokar. Bu durum genellikle stresli olaydan 2-3 ay sonra fark edilir.

5) Yanlış Saç Bakımı ve Traksiyon Alopesi

Saçı sürekli çok sıkı toplamak (atkuyruğu, topuz), yüksek ısıya maruz bırakmak, kalitesiz boyalar ve perma gibi işlemler saç köklerinin fiziksel olarak zarar görmesine (traksiyon alopesi) neden olur.

Erkeklerde ve Kadınlarda Saç Dökülmesi Farkları

Erkeklerde dökülme genellikle genetik odaklı ve daha bölgeseldir. Kadınlarda ise durum daha karmaşıktır; polikistik over sendromu (PKOS), demir eksikliği ve hormonal dalgalanmalar ön plandadır. Bu nedenle kadınlarda dökülme tedavisinde öncelikle kan tahlili yapılması şarttır.

Eczanelerde Bulunan Saç Dökülmesi Tedavi Yöntemleri

Saç dökülmesi kader değildir. Eczacı danışmanlığında ulaşılabilecek kanıtlanmış içerikler şunlardır:

1) Minoksidil İçeren Spreyler

Saçlı derideki kan akışını artırarak folikülleri besler. FDA onaylıdır ve hem erkeklerde hem kadınlarda farklı konsantrasyonlarda (%2 ve %5) kullanılır.

2) Procapil ve Redensyl Kompleksleri

Yeni nesil saç dökülmesi karşıtı moleküllerdir. DHT hormonunun köklere verdiği zararı bloke ederken köklerin tutunma gücünü artırır.

3) Medikal Şampuanlar

Ketokonazol, kafein, ardıç katranı veya saw palmetto içeren şampuanlar saç derisindeki iltihabı (mikro-inflamasyon) azaltarak daha sağlıklı bir ortam hazırlar.

4) Oral Takviyeler (Vitamin Kompleksleri)

İçeriğinde keratin, L-sistein, biotin, darı ekstresi ve çinko bulunduran kapsüller saçın içeriden beslenmesini sağlar.

Saç Dökülmesini Önlemek İçin 5 Önemli Tavsiye

1. Doğru Yıkama: Saçı her gün yıkamak yerine gün aşırı ve ılık suyla yıkamayı tercih edin.
2. Beslenme: Protein ağırlıklı beslenin. Saçın yapı taşı proteindir.
3. Kimyasaldan Kaçınma: Sülfat ve paraben içermeyen temizleyicilere yönelin.
4. Masaj: Saç derisine yapılan nazik masajlar kan dolaşımını hızlandırır.
5. Düzenli Kontrol: Yılda bir kez hormon ve vitamin seviyelerinizi kontrol ettirin.

Eczacının Notu: Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Eğer saçlarınızla birlikte kaş veya kirpikleriniz de dökülüyorsa, dökülme alanlarında yara veya yoğun pullanma varsa ya da dökülme çok ani ve öbekler halindeyse mutlaka bir dermatoloji uzmanına başvurmalısınız. Erken teşhis, saç kökü ölmeden müdahale etme şansını verir.

Kaynak: Nöbetçi Eczane Ara Sağlık Rehberi - Dermatoloji Serisi

← Geri dön